Het begrip tactische televisie zal ik in hoofdstuk 2.1 illustreren aan de hand van een aantal voorbeelden. uit het verschil in karakter van deze voorbeelden zal blijken, dat een tactische positie en werkwijze kan leiden tot een grote verscheidenheid aan opmerkelijke televisie-initiatieven. In hoofdstuk 2.2 zal ik alle tactische kenmerken nog eens op een rij zetten. 

2.1 VOORBEELDEN 

De meeste voorbeelden heb ik helaas nooit mogen aanschouwen. Hierdoor zal ik bij de beschrijving eerder letten op de tactische positie en de - al dan niet gedwongen - keuze voor de tactische werkwijze, dan op vernieuwende elementen op technisch, esthetisch en/of inhoudelijk gebied. De nadruk zal dus liggen op de diverse doelstellingen, de wijze waarop de programmamakers een ruimte hebben weten te veroveren en de manier waarop ze daar gebruik van maken. 

Het voorbeeld van Brazilië laat zien dat er naast (en door) een zeer gesloten televisiecircuit een uitgebreide videobeweging is ontstaan. Het Ernabella Video Project gaat over een succesvol initiatief van een Aboriginal gemeenschap, die de televisie op eigenzinnige wijze heeft weten te integreren. Het Gulf Crisis TV Project gaat over informatievoorziening in een oorlogssituatie. Bij 'Diaries' staat de invloed van de camcorder op de documentairestijl centraal. 'Twin Peaks' en een videoclip van de Talking Heads zijn voorbeelden van postmoderne televisie, waarbij ik de link zal leggen met tactische televisie. 

De voorbeelden zijn om verschillende redenen als tactisch te omschrijven. De eerste drie komen overeen in hun streven naar alternatieve informatievoorziening, en wijken qua inhoud af van het gevestigde televisie-aanbod. Onderwerpen en personen die door de gevestigde instituties worden genegeerd, omdat zij commercieel niet aantrekkelijk zijn (Brazilië), een culturele minderheid vormen (Australië) of vanwege een politiek gevoelige situatie niet geschikt worden geacht (Verenigde Staten). 'Video Diaries' en 'Palestinian Diaries' vallen meer op door het gebruik van afwijkende techniek, terwijl zij toch binnen de mainstream zijn geproduceerd. Bij 'Twin Peaks' en de Talking Heads ligt het tactisch gehalte in de eerste instantie op esthetisch niveau. 

2.1.1 grass-roots video in Brazilië 
In Brazilië is het niet best gesteld met alternatieve of afwijkende televisie (Mader in Dowmunt, 1993, pp. 67-89). De huidige situatie kenmerkt zich door een extreem doorgevoerde commercialisatie en de afwezigheid van regulatie op het gebied van eigendomsverhoudingen, programmavoorschrift of reclame. Het aanbod bestaat voor 80% uit entertainment en adverteerders hebben een verregaande invloed op de inhoud van programma's. De  life-style' en de daarbij behorende produkten die worden aangeprezen, kan een groot gedeelte van de bevolking zich niet eens veroorloven. Zelfs nieuwsberichten mogen gesponsord worden. En dat terwijl ruim een kwart van de bevolking analfabeet is, en voor informatie grotendeels op de televisie is aangewezen. 

Enige overheidsregulatie lijkt dus op z'n plaats maar het is de vraag of daar veel van te verwachten valt. De geschiedenis van de televisie staat niet los van de politieke situatie in het land, die in het teken stond (en staat)  van het militaire regime en corrupte politici. De Braziliaanse televisie is onder het militaire regime groot gemaakt en behoort tot een van de meest ontwikkelde ter wereld. Globo Television is na ABC, NBC en CBS de grootste en Brazilië staat als nummer zeven op de wereld- advertentieranglijst. Politici bezitten (aandelen van) televisiestations en (zelf)censuur is aan de orde van de dag. Programma's mogen niet indruisen tegen de belangen van hun eigenaren en hierdoor zijn in het verleden veel sociale en politieke gebeurtenissen vervormd weergegeven, dan wel totaal genegeerd. Programma's die wel kwaliteit nastreven kampen met zeer lage kijkcijfers. 

Sinds het begin van de jaren tachtig is er een  grass-roots videomovement' ontstaan. Individuen, sociale groepen en politieke organisaties zijn zich bezig gaan houden met alternatieve videoprodukties. Vakbonden, vrouwengroepen, kunstenaars, etnische minderheden etc. die door middel van dit medium hun stem willen laten horen. Hun grootste probleem is de distributie aangezien de televisienetwerken hun deuren gesloten houden. Zij zijn aangewezen op vertoningen in dorpscentra, fabrieken of festivals en er is zelfs een alternatief distributiecircuit voor videoprodukties in Latijns Amerika opgezet. 

Deze videobeweging heeft buiten de mainstream een ruimte weten te creëren om hun publiek van informatie te voorzien. Zij worden daarbij niet gehinderd door politieke of andere institutionele belangen. Hun produkten zijn niet alleen door deze werkwijze een voorbeeld van tactische televisie, maar vooral doordat zij inhoudelijk afwijken van het strategische televisie-aanbod. Door de afwezigheid van geld en regulatie blijven zij gedwongen tot de marginaliteit. Er gaan wel steeds meer stemmen op voor de democratisering van de media. Ook beginnen sommige individuen binnen de gevestigde instituties te pleiten voor een betere representatie van (en door) de diverse sociale groeperingen. Maar de toegang van dit soort tactische initiatieven tot de mainstream televisie heeft nog een lange weg te gaan.